معرفی انواع قلم های دندانپزشکی با عکس

روی سینی ابزار دندانپزشک، وسایلی دیده می‌شود که دسته‌هایی شبیه به هم دارند، اما نوک آن‌ها متفاوت است؛ بعضی باریک و خمیده‌اند، بعضی سر تخت دارند و برخی شبیه قاشق کوچکی ساخته شده‌اند. همین تفاوت‌ها مشخص می‌کند هر قلم برای معاینه، برداشتن پوسیدگی، شکل دادن مواد ترمیمی یا درمان دیگری استفاده شود.

آشنایی با اسم قلم های دندانپزشکی، به تنهایی کافی نیست و بهتر است ابتدا کاربرد آن‌ها را بشناسیم. حفظ کردن نام مدل‌های متعدد، بدون دانستن وظیفه هرکدام، معمولاً تصویر روشنی از این ابزارها نمی‌دهد. دسته‌بندی بر اساس کاربرد کمک می‌کند شباهت‌ها و تفاوت‌ها را ساده‌تر درک کنیم.

قلم دندانپزشکی چیست و چه کاربردی دارد

قلم دندانپزشکی اصطلاحی رایج برای مجموعه‌ای از ابزارهای دستی ظریف است که دندانپزشک آن‌ها را معمولاً مانند مداد در دست می‌گیرد. این ابزارها اغلب یک دسته، بخش اتصال‌دهنده و یک یا دو سر فعال دارند. سر فعال، همان قسمتی است که با دندان، بافت یا مواد دندانپزشکی تماس پیدا می‌کند.

برخی قلم‌ها برای بررسی وضعیت دهان ساخته شده‌اند و برخی برای برش، پاک‌سازی، انتقال مواد یا شکل‌دهی به آن‌ها کاربرد دارند. بنابراین، شکل نوک قلم و کاربرد آن از ظاهر دسته مهم‌تر است. همچنین همه ابزارهای دستی، مانند آینه، پنس و فورسپس، الزاماً «قلم» محسوب نمی‌شوند.

در معرفی قلم های دندانپزشکی، باید میان گروه ابزار و مدل آن تفاوت گذاشت. مثلاً قلم کامپوزیت یک ابزار ترمیمی است، اما مدل‌های مختلف آن ممکن است سر تخت، گرد یا باریک داشته باشند. منابع آموزشی نیز ابزارهای دستی را بر اساس ویژگی‌هایی مانند برنده یا غیر برنده بودن و نوع کاربرد تفکیک می‌کنند.

انواع قلم های دندانپزشکی

دسته‌بندی زیر، ابزارهای رایج را در هفت گروه کاربردی معرفی می‌کند. این تقسیم‌بندی برای شناخت بهتر ابزارهاست؛ زیرا تمام قلم های دندانپزشکی در منابع مختلف، دقیقاً با یک الگوی مشترک دسته‌بندی نمی‌شوند و بعضی ابزارها چند کاربرد دارند.

۱. قلم‌های معاینه و تشخیص

این گروه به دندانپزشک کمک می‌کند وضعیت سطح دندان، ترمیم‌ها و بافت نگهدارنده دندان را بررسی کند. هدف اصلی آن‌ها تشخیص و اندازه‌گیری است، نه برداشتن جرم یا شکل دادن مواد.

• سوند دندانپزشکی: نوکی باریک و معمولاً خمیده دارد و برای بررسی لمسی سطح دندان، حاشیه ترمیم‌ها و یافتن ناصافی‌ها به کار می‌رود. کاربرد آن باید کنترل شده باشد؛ بررسی پوسیدگی فقط به تماس سوند محدود نمی‌شود.
• پروب پریودنتال: روی نوک آن درجه‌بندی وجود دارد. دندانپزشک با استفاده از این ابزار، عمق شیار یا پاکت لثه و شاخص‌های مرتبط با سلامت بافت نگهدارنده دندان را بررسی می‌کند.
• پروب نابِرز: نوک خمیده‌تری دارد و برای بررسی ناحیه بین ریشه‌های دندان‌های چندریشه‌ای استفاده می‌شود؛ ناحیه‌ای که دسترسی به آن با پروب معمولی دشوارتر است.

تفاوت اصلی سوند و پروب، وظیفه آن‌هاست: سوند بیشتر برای بررسی لمسی و پروب بیشتر برای ارزیابی و اندازه‌گیری به کار می‌رود.

۲. قلم‌های برداشت پوسیدگی و آماده‌سازی حفره

این ابزارها برای برداشتن بخش‌هایی از بافت آسیب دیده یا اصلاح دیواره و لبه حفره استفاده می‌شوند. آن‌ها با ابزارهای چرخشی تفاوت دارند و نیروی لازم برای کارشان از دست دندانپزشک تأمین می‌شود.

• اکسکاواتور قاشقی: سر آن شبیه قاشقی کوچک است و برای برداشتن عاج نرم و پوسیده، متناسب با روش درمان، کاربرد دارد. اندازه‌های مختلف آن امکان دسترسی به حفره‌های متفاوت را فراهم می‌کند.
• قلم مینا یا چیزل: لبه برنده دارد و برای برداشتن مینای بدون حمایت یا اصلاح بخش‌هایی از لبه حفره استفاده می‌شود.
• هچت یا تبرچه: شکل و زاویه تیغه آن برای اصلاح دیواره‌ها و قسمت‌هایی از حفره مناسب است.
• تریمر لبه لثه‌ای: برای اصلاح بعضی لبه های حفره، به ویژه در ناحیه نزدیک لثه، طراحی شده است.

این قلم‌ها جایگزین همیشگی ابزارهای چرخشی نیستند؛ دندانپزشک با توجه به محل پوسیدگی و نوع ترمیم، ابزار مناسب را انتخاب می‌کند.

برای تهیه و خرید تجهیزات اندو کلیک کنید.

۳. قلم‌های ترمیم و فرم‌دهی مواد

پس از آماده‌سازی دندان، مواد ترمیمی باید در محل مناسب قرار بگیرند و شکل مطلوب پیدا کنند. این گروه از ابزارها برای همین مرحله ساخته شده‌اند. قلم کامپوزیت نیز زیرمجموعه این گروه است.

• قلم کامپوزیت: برای انتقال، پخش کردن و شکل دادن کامپوزیت پیش از سخت شدن استفاده می‌شود. بعضی مدل‌ها پوششی دارند که به کاهش چسبیدن مواد به سطح ابزار کمک می‌کند.
• کندانسور: برای فشردن مواد ترمیمی مناسب، مانند آمالگام، در حفره کاربرد دارد. اندازه و شکل سر آن با نوع ماده و محل ترمیم انتخاب می‌شود.
• برنیشر: سر صاف و گرد یا فرم‌دار دارد و برای صاف کردن و فرم‌دهی سطح بعضی ترمیم‌ها استفاده می‌شود.
• کارور: برای برداشتن مواد اضافی و ایجاد شیارها و برجستگی‌های متناسب با شکل دندان کاربرد دارد.
• اپلیکاتور دایکال: سر کوچکی دارد و برای قرار دادن مقدار محدودی از مواد لاینر یا زیرسازی مناسب به کار می‌رود.

نام قلم های دندانپزشکی این بخش گاهی با یکدیگر اشتباه می‌شود، اما وظیفه آن‌ها یکسان نیست؛ برای مثال، کارور بیشتر برای تراش و فرم‌دهی و کندانسور برای فشردن ماده طراحی شده است.

۴. قلم‌های جرم‌گیری و درمان لثه

این قلم‌ها برای برداشتن رسوبات چسبیده به دندان و پاک‌سازی سطح ریشه کاربرد دارند. طراحی نوک آن‌ها تعیین می‌کند برای کدام سطح و ناحیه مناسب‌تر باشند.

• اسکیلر داسی: نوکی تیز و مقطعی مثلثی دارد و بیشتر برای برداشتن جرم بالای لثه استفاده می‌شود.
• کورت یونیورسال: نوک گردتری دارد و برای پاک‌سازی سطوح مختلف دندان و ریشه، با روش صحیح، قابل استفاده است.
• کورت گریسی: برای نواحی و سطوح مشخص طراحی شده است. به همین دلیل مدل‌های شماره‌گذاری شده مختلفی دارد که دندانپزشک متناسب با ناحیه درمان انتخاب می‌کند.

کورت و اسکیلر هر دو ابزار پاک‌سازی هستند، اما شکل سر و شیوه استفاده آن‌ها تفاوت دارد. همچنین استفاده نادرست می‌تواند به لثه یا سطح دندان آسیب بزند.

۵. قلم‌های درمان ریشه

در درمان ریشه، علاوه بر ابزارهای پاک‌سازی و شکل‌دهی کانال، ابزارهایی برای قرار دادن و فشردن مواد پرکننده لازم است. قلم‌های این گروه بیشتر در مرحله پر کردن کانال کاربرد دارند.

• اسپریدر: نوکی باریک و مخروطی دارد و در روش تراکم جانبی، برای ایجاد فضا کنار گوتاپرکا و کمک به قرار گرفتن مخروط‌های اضافی استفاده می‌شود.
• پلاگر: انتهای آن نسبتاً تخت است و برای فشردن عمودی مواد پرکننده کانال به کار می‌رود.
• ابزار انتقال و فشردن MTA: برای رساندن و قرار دادن مواد ترمیمی مخصوص در نواحی موردنظر کاربرد دارد؛ طراحی آن با محل و هدف درمان تغییر می‌کند.

اسپریدر و پلاگر ممکن است شبیه یکدیگر به نظر برسند، اما نقش متفاوتی دارند. فایل‌های دستی هم از ابزارهای مهم درمان ریشه‌اند، ولی بهتر است با قلم‌های پر کردن کانال یکسان در نظر گرفته نشوند.

۶. قلم‌های جراحی

این گروه شامل ابزارهای دستی ظریفی است که برای کار روی بافت نرم یا استخوان در جراحی دهان استفاده می‌شوند. همه ابزارهای جراحی در این گروه قرار نمی‌گیرند؛ برای مثال، قیچی و سوزن‌گیر ساختار متفاوتی دارند.

• پریوست‌الواتور مولت: برای کنار زدن کنترل شده لایه پوشاننده استخوان همراه با بافت مربوط، در جراحی کاربرد دارد.
• پریوست‌الواتور فریر: ابزار ظریف دیگری برای جدا کردن و کنار زدن بافت است که با توجه به دسترسی و نوع جراحی انتخاب می‌شود.
• کورت جراحی لوکاس: سری قاشقی دارد و برای پاک‌سازی بافت‌های موردنظر از محل جراحی یا حفره دندان، براساس تشخیص دندانپزشک، استفاده می‌شود.

کورت جراحی را نباید با کورت جرم‌گیری یکسان دانست. با وجود شباهت نام، اندازه، طراحی و محل استفاده این دو ابزار متفاوت است.

۷. قلم‌های مدل‌سازی و کار با موم

این ابزارها بیشتر در مراحل ساخت ترمیم و پروتز، به ویژه در لابراتوار، استفاده می‌شوند. وظیفه آن‌ها شکل دادن به موم و ایجاد جزئیات مدل است.

• قلم لوکرون: ابزاری رایج برای برداشتن، تراشیدن و مدل‌سازی موم است و معمولاً دو سر با شکل متفاوت دارد.
• قلم زاهله: برای بریدن و فرم دادن موم در مراحل مدل‌سازی کاربرد دارد.
• قلم‌های پی‌کی توماس: مجموعه‌ای از ابزارهای فرم‌دار هستند که برای افزودن و شکل‌دهی دقیق موم و ایجاد اجزای سطح دندان استفاده می‌شوند.

این قلم‌ها با ابزارهای ترمیم مستقیم داخل دهان تفاوت دارند.

برای خرید و اطلاع از قیمت فایل دستی کلیک کنید.

جمع‌بندی

برای شناخت قلم های دندانپزشکی، توجه به کاربرد از حفظ کردن مدل‌ها مهم‌تر است. قلم‌های تشخیصی برای بررسی، ابزارهای برنده برای برداشت و اصلاح، و قلم‌های ترمیمی برای قرار دادن و شکل دادن مواد استفاده می‌شوند. گروه‌های جرم‌گیری، درمان ریشه، جراحی و مدل‌سازی نیز وظایف مشخص خود را دارند.

فهرست تمام قلم های دندانپزشکی با احتساب اندازه‌ها و مدل‌های تخصصی بسیار طولانی است؛ اما این هفت گروه، چارچوب مناسبی برای شناخت ابزارهای رایج فراهم می‌کنند. هنگام تهیه ابزار، علاوه بر نام، باید شکل سر، کاربرد، کیفیت ساخت و دستورالعمل پاک‌سازی و استریل‌سازی بررسی شود.

سوالات متداول