وبلاگ
معرفی بیماری های لثه و درمان آنها
خون‌ریزی هنگام مسواک، تورم کنار دندان یا زخمی که خوب نمی‌شود، همیشه یک علت ندارند. بعضی مشکلات با تجمع پلاک شروع می‌شوند و بعضی دیگر به عفونت‌های خاص، داروها یا بیماری‌های عمومی مربوط‌اند. به همین دلیل، استفاده از یک دهان‌شویه برای همه این وضعیت‌ها، درمان مناسبی نیست.
در این مقاله، گروه‌های اصلی بیماری‌ها و اختلالات لثه همراه با نمونه‌های مهم معرفی می‌شوند؛ فهرست تک تک بیماری‌های نادر بسیار گسترده‌تر است. برای تشخیص نهایی به مقاله یا عکس‌های اینترنتی بسنده نکنید و به دندانپزشک مراجعه کنید. زخم‌ها و ضایعات غیرمعمول ممکن است به بررسی متخصص بیماری‌های دهان، متخصص لثه یا پزشک نیز نیاز داشته باشند.
بیماری لثه چیست؟
بیماری لثه در گفتار عمومی برای مشکلات بافت لثه و گاهی بافت‌های نگهدارنده دندان استفاده می‌شود. شایع‌ترین شکل، التهاب ناشی از پلاک میکروبی است؛ لایه‌ای چسبنده که روی دندان تشکیل می‌شود. پلاک پاک‌نشده می‌تواند به جرم تبدیل شود و التهاب را تداوم دهد.
اگر التهاب به لثه محدود باشد، ژنژیویت نام دارد. در پریودنتیت، اتصال اطراف دندان و استخوان پشتیبان نیز آسیب می‌بینند. با این حال، تمام ضایعات از پلاک ایجاد نمی‌شوند؛ مشکلات ایمنی، عفونت‌های مشخص و اختلالات دیگر نیز می‌توانند لثه را درگیر کنند. تشخیص این تفاوت، مسیر درمان را تعیین می‌کند.
از کجا بفهمیم بیماری لثه داریم؟
خون‌ریزی مکرر، تورم، بوی ماندگار دهان، عقب رفتن لثه و تغییر موقعیت دندان‌ها، دلایل مناسبی برای معاینه‌اند. نبود درد، سلامت قطعی را نشان نمی‌دهد؛ پریودنتیت ممکن است مدتی با ناراحتی کم پیش برود.
دندانپزشک ظاهر بافت، خون‌ریزی، عمق فضای اطراف دندان و میزان لقی را بررسی می‌کند. رادیوگرافی نیز در صورت نیاز، وضعیت استخوان را نشان می‌دهد. برای زخم، توده یا تغییر رنگ مشکوک، ممکن است نمونه‌برداری یا آزمایش درخواست شود. سابقه بیماری‌ها و نام داروهای مصرفی را همراه داشته باشید. دست‌کاری برجستگی یا تلاش برای تخلیه چرک در خانه، جای تشخیص را نمی‌گیرد.
نیاز به مواد و لوازم دندانپزشکی دارید؟
برای مشاهده قیمت و خرید انواع لوازم و مواد دندانپزشکی روی خرید مواد دندانپزشکی کلیک کنید و همینطور برای مشاوره و راهنمایی تماس بگیرید.
علائم بیماری لثه چیست؟
علائم بسته به علت و شدت متفاوت‌اند:
- خون‌ریزی: هنگام مسواک، نظافت بین دندان‌ها یا گاهی خودبه خود رخ می‌دهد.
- تورم و حساسیت: بافت برجسته، دردناک یا حساس می‌شود.
- تحلیل لثه: ریشه بیشتر نمایان می‌شود و دندان بلندتر دیده می‌شود.
- چرک و بوی ماندگار: ممکن است با مزه ناخوشایند همراه باشد.
- لقی یا جابه جایی: دندان‌ها فاصله می‌گیرند یا نحوه تماس آنها تغییر می‌کند.
- زخم و تغییر ظاهر: تاول، پوسته‌ریزی، لکه یا توده تازه ایجاد می‌شود.
رنگ طبیعی لثه میان افراد متفاوت است؛ تیرگی به تنهایی نشانه بیماری نیست. تغییر تازه، ماندگار یا همراه با علائم دیگر اهمیت دارد. نشانه های خطرناک بیماری لثه شامل درد شدید، تورم رو‌به افزایش، چرک و لقی تازه دندان است و باید سریع بررسی شود. تورم صورت یا گردن همراه با مشکل تنفس یا بلع و خون‌ریزی شدیدِ متوقف‌نشدنی، نیازمند مراجعه فوری به اورژانس است.
برای تهیه مواد اندو با قیمت مناسب و کیفیت بالا، روی آن کلیک کنید.
انواع بیماری های لثه
برای شناخت انواع بیماری لثه، باید علت را مبنا قرار داد. گروه‌های زیر همه به یک اندازه شایع نیستند و برخی، تظاهر یک بیماری عمومی در دهان هستند.
ژنژیویت ناشی از پلاک
این التهاب معمولاً با خون‌ریزی و تورم همراه است، بدون آنکه تخریب اتصال و استخوان ناشی از پریودنتیت وجود داشته باشد. تجمع پلاک، جرم و دشواری نظافت اطراف بعضی ترمیم‌ها یا وسایل ارتودنسی، از عوامل مؤثرند. ژنژیویت ناشی از پلاک اغلب با پاک‌سازی حرفه‌ای و اصلاح بهداشت قابل برگشت است. درمان‌نکردن آن در افراد مستعد ممکن است به درگیری عمقی‌تر منجر شود؛ این پیشرفت برای همه حتمی نیست.
التهاب تحت تأثیر بارداری، بلوغ و عوامل عمومی
تغییرات هورمونی می‌توانند پاسخ لثه به پلاک را افزایش دهند؛ بنابراین التهاب در بارداری یا بلوغ بیشتر به چشم می‌آید. دیابت کنترل‌نشده نیز ممکن است شدت مشکل را افزایش دهد. این وضعیت‌ها همیشه بیماری مستقل نیستند، بلکه عوامل تشدیدکننده التهاب‌اند. درمان شامل کنترل پلاک و رسیدگی به عامل زمینه‌ای است. خون‌ریزی در بارداری را طبیعی و بی‌نیاز از معاینه ندانید.
بزرگ شدن لثه مرتبط با دارو
داروهایی مانند فنی‌توئین، سیکلوسپورین و بعضی مسدودکننده‌های کانال کلسیم می‌توانند باعث افزایش حجم لثه شوند. بافت بزرگ شده نظافت را دشوار می‌کند و التهاب ثانویه ممکن است اضافه شود. بهداشت دقیق و درمان دندانپزشکی لازم است؛ گاهی اصلاح دارو با هماهنگی پزشک یا جراحی مطرح می‌شود. هیچ دارویی را خودسرانه قطع یا جایگزین نکنید.
پریودنتیت
پریودنتیت با تخریب اتصال بافت و استخوان نگهدارنده دندان مشخص می‌شود. پاکت عمیق، تحلیل، جابه جایی و لقی ممکن است ایجاد شوند. کنترل آن معمولاً به پاک‌سازی زیر لثه، اصلاح عوامل خطر و پیگیری نیاز دارد؛ بعضی موارد جراحی می‌خواهند. در طبقه‌بندی جدید، شدت و پیچیدگی با مرحله‌های یک تا چهار و سرعت احتمالی پیشرفت با درجه‌های A تا C توصیف می‌شود. «مزمن» و «تهاجمی» دیگر دو گروه مستقل مانند طبقه‌بندی قدیمی نیستند.
بیماری‌های نکروزان
ژنژیویت نکروزان، پریودنتیت نکروزان و استوماتیت نکروزان با درجات متفاوتی از تخریب بافت همراه‌اند. درد، خون‌ریزی، بوی شدید و زخم در ناحیه بین دندان‌ها از نشانه‌های مهم هستند. ضعف ایمنی، سوء تغذیه و دخانیات می‌توانند زمینه‌ساز باشند. رسیدگی سریع، پاک‌سازی حرفه‌ای و بررسی سلامت عمومی لازم است؛ در موارد مشخص دارو تجویز می‌شود.
آبسه و ضایعات مشترک ریشه و بافت نگهدارنده
آبسه سطحی لثه ممکن است پس از ورود جسم خارجی ایجاد شود؛ آبسه پریودنتال، بافت پشتیبان را درگیر می‌کند. هر دو می‌توانند تورم و درد بدهند، اما منشأ عفونت باید مشخص شود. در ضایعات اندو پریو، عفونت داخل دندان و بافت اطراف با یکدیگر ارتباط دارند. درمان ممکن است ترکیبی از درمان ریشه و درمان پریودنتال باشد. تخلیه خانگی یا مصرف آنتی‌بیوتیک به تنهایی علت را برطرف نمی‌کند.
عفونت‌های باکتریایی، ویروسی و قارچی خاص
ژنژیواستوماتیت هرپسی می‌تواند با التهاب منتشر، زخم و گاهی تب همراه باشد. کاندیدیازیس نیز ممکن است مخاط و لثه را درگیر کند. برخی عفونت‌های باکتریایی اختصاصی، از جمله موارد نادر مرتبط با سل یا سیفلیس، تظاهر دهانی دارند. این موارد با التهاب معمول ناشی از پلاک یکسان نیستند. درمان ضد ویروس، ضد قارچ یا آنتی‌بیوتیک فقط پس از تشخیص و متناسب با علت انتخاب می‌شود.
بیماری‌های التهابی، ایمنی و حساسیتی
لیکن‌پلان، پمفیگوس و پمفیگوئید غشای مخاطی ممکن است باعث سوزش، زخم، تاول یا پوسته‌ریزی لثه شوند. «ژنژیویت دسکواماتیو» نام یک ظاهر بالینی است و تشخیص بیماری زمینه‌ای محسوب نمی‌شود. واکنش حساسیتی به بعضی مواد نیز امکان‌پذیر است. تشخیص گاهی به نمونه‌برداری نیاز دارد و درمان باید زیر نظر متخصص انجام شود؛ استفاده خودسرانه از کورتون مناسب نیست.
اختلالات ارثی و رشدی
فیبروماتوز ارثی لثه نمونه‌ای از افزایش حجم بافت با زمینه ژنتیکی است. شدت آن متفاوت است و می‌تواند رویش دندان یا نظافت را مختل کند. برخی اختلالات ارثی مانند سندرم پاپیون‌لفور و نقص‌های ایمنی نیز با تخریب زودهنگام بافت پشتیبان ارتباط دارند. درمان ممکن است به همکاری دندانپزشک و پزشک و گاهی بررسی خانوادگی نیاز داشته باشد.
ضایعات واکنشی و توده‌های خوش‌خیم
گرانولوم پیوژنیک، فیبروم تحریکی و گرانولوم سلول غول‌آسای محیطی از ضایعاتی هستند که ممکن است روی لثه دیده شوند. برخی به تحریک موضعی پاسخ می‌دهند؛ گرانولوم پیوژنیک در بارداری نیز ممکن است ایجاد شود. ظاهر توده برای تشخیص کافی نیست. برداشتن عامل تحریک، نمونه‌برداری یا جراحی بر اساس تشخیص انجام می‌شود؛ هر توده‌ای چرک یا آبسه نیست.
بیماری‌های عمومی و کمبودهای تغذیه‌ای
کمبود شدید ویتامین C، برخی بیماری‌های خونی مانند لوسمی و اختلالات ایمنی یا متابولیک می‌توانند بر لثه و بافت پشتیبان اثر بگذارند. خون‌ریزی یا تورم غیرعادی گاهی نیازمند آزمایش و بررسی پزشکی است. این توضیح به معنی آن نیست که هر خون‌ریزی نشانه بیماری جدی عمومی است. درمان علت اصلی و مراقبت دهانی باید هماهنگ باشند.
ضایعات پیش‌سرطانی و بدخیم
بعضی لکه‌های سفید یا قرمز و زخم‌ها نیازمند بررسی از نظر اختلالات بالقوه بدخیم هستند. سرطان سلول سنگفرشی و بعضی بدخیمی‌های خونی نیز می‌توانند لثه را درگیر کنند. زخم ماندگار، توده درحال رشد یا خون‌ریزی بی‌علت را خودتشخیصی نکنید. تشخیص قطعی ممکن است به نمونه‌برداری نیاز داشته باشد؛ البته همه این تغییرات سرطانی نیستند.
آسیب‌ها و تغییرات رنگ لثه
مسواک زدن خشن، مواد شیمیایی تحریک کننده، غذای داغ یا آسیب مکانیکی می‌توانند زخم ایجاد کنند. درمان با حذف عامل و بررسی ترمیم شروع می‌شود. رنگ‌دانه طبیعی، تتوی آمالگام و برخی داروها نیز رنگ را تغییر می‌دهند؛ هر تیرگی بیماری نیست. لکه تازه، نامنظم یا در حال تغییر باید بررسی شود. این موارد در گروه شرایط غیرناشی از پلاک قرار می‌گیرند.
تحلیل لثه و بیماری‌های اطراف ایمپلنت
تحلیل لثه، کمبود بافت و بعضی ناهنجاری‌های مخاطی-لثه‌ای الزاماً عفونت نیستند. نیروهای نامناسب جویدن و عوامل مرتبط با دندان یا پروتز نیز می‌توانند بر بافت پشتیبان اثر بگذارند. اطراف ایمپلنت، موکوزیت به التهاب بافت نرم بدون تحلیل استخوان پیشرونده گفته می‌شود؛ پری‌ایمپلنتایتیس با التهاب و از دست رفتن استخوان پشتیبان همراه است. این‌ها گروهی جدا از مشکلات اطراف دندان طبیعی‌اند و درمان تخصصی می‌خواهند.
بیماری لثه در کودکان
التهاب ناشی از پلاک در کودکان و نوجوانان هم دیده می‌شود. والدین باید متناسب با مهارت کودک در مسواک‌زدن و نظافت بین دندان‌ها کمک کنند. در مقابل، تخریب شدید بافت پشتیبان در کودکی کمتر شایع است و بررسی دقیق می‌خواهد. افتادن غیرمنتظره دندان شیری، لقی دندان دائمی یا التهاب شدید و ماندگار را به رویش دندان نسبت ندهید. در بعضی کودکان، بررسی اختلالات ایمنی یا ژنتیکی لازم می‌شود.
برای مشاهده و اطلاع از قیمت سمان دندانپزشکی کلیک کنید.
عوارض بیماری های لثه
پریودنتیت درمان‌نشده می‌تواند به تحلیل استخوان، اختلال جویدن و از دست رفتن دندان منجر شود. آبسه نیز ممکن است گسترش یابد. از سوی دیگر، زخم‌های دردناک یا افزایش حجم بافت می‌توانند غذاخوردن و نظافت را دشوار کنند.
دیابت و پریودنتیت بر یکدیگر اثر منفی می‌گذارند، اما نباید هر ارتباط پژوهشی را علت‌ومعلولی دانست. برای نمونه، رابطه علت‌ومعلولی قطعی میان پریودنتیت و بیماری قلبی ثابت نشده است.
نحوه درمان بیماری های لثه
بررسی بیماری لثه و درمان آن با تشخیص علت شروع می‌شود. درمان ممکن است شامل این موارد باشد:
- کنترل پلاک: آموزش بهداشت، جرم‌گیری و اصلاح عوامل گیرانداز پلاک.
- درمان پریودنتال: پاک‌سازی زیر لثه، ارزیابی مجدد و جراحی در موارد لازم.
- درمان اختصاصی: رسیدگی به عفونت مشخص، بیماری ایمنی یا عامل دارویی با هماهنگی پزشک.
- بررسی ضایعه: نمونه‌برداری یا برداشتن توده بر اساس تشخیص.
- مراقبت نگهدارنده: پیگیری منظم برای کاهش احتمال عود.
دهان‌شویه جای پاک‌سازی و تشخیص را نمی‌گیرد. آنتی‌بیوتیک نیز درمان روتین همه موارد نیست. برنامه درمان و فاصله مراجعات باید فردی تعیین شوند.
نحوه پیشگیری از بیماری لثه
روزی دو بار با خمیردندان فلورایددار مسواک بزنید و روزانه بین دندان‌ها را تمیز کنید. دخانیات را کنار بگذارید و دیابت را پیگیری کنید. فاصله معاینات را دندانپزشک بر اساس خطر فردی مشخص می‌کند. پیشگیری از همه اختلالات ارثی یا ایمنی ممکن نیست، اما تشخیص زودهنگام آسیب را محدود می‌کند. نشانه های خطرناک بیماری لثه را جدی بگیرید و زخم ماندگار، تورم شدید یا لقی تازه را رها نکنید.
جمع‌بندی
انواع بیماری های لثه از التهاب شایع ناشی از پلاک تا عفونت‌ها، اختلالات ایمنی و ضایعات کمتر شایع را در بر می‌گیرند. تصمیم درباره بیماری لثه و درمان آن به معاینه و گاهی آزمایش یا نمونه‌برداری وابسته است. این مقاله برای آگاهی است؛ برای نتیجه‌گیری نهایی به دندانپزشک و در صورت نیاز پزشک یا متخصص مربوط مراجعه کنید.
برای تهیه و خرید انواع مواد جرم گیری دندان کلیک کنید.
محصولات پیشنهادی دندانپزشکی
سوالات متداول
خون‌ریزی، تورم، تحلیل، چرک و لقی از علائم احتمالی‌اند. بعضی مشکلات بدون درد قابل توجه پیش می‌روند.
خیر؛ بعضی موارد به درمان ریشه، داروی اختصاصی، بررسی بیماری عمومی یا جراحی نیاز دارند.
خیر؛ ژنژیویت، آسیب موضعی، بعضی داروها و اختلالات عمومی هم ممکن است باعث خون‌ریزی شوند.
توده درحال رشد یا زخم بهبودنیافته طی حدود دو هفته نیازمند بررسی است؛ درد شدید، تورم و علائم عمومی مراجعه سریع‌تری می‌خواهند.
خیر؛ مراقبت خانگی مکمل درمان است و نمی‌تواند جرم، آبسه، تخریب استخوان یا علت یک ضایعه ناشناخته را برطرف کند.
